اشتها در طب سنتی | دکتر طب سنتی اصفهان – دکتر مجتبی معتمدی
بی اشتهایی | واژه معادل «اشتها» در منابع طب سنتی ایران اکثرا «شهوت» است که این کلمه علاوه بر اشتهای به غذاT به تمایلات جنسی نیز اطلاق میشود. البته در این مورد عموما از آن به «شهوه الجماع » تعبیر شده است و برای میل به غذا بیشتر «شهوه الطعام» به کار رفته است ولی منظور از کلمه «شهوه» به طور مطلق و بدون پسوند، اشتها به غذا است.
با بررسی منابع طب سنتی در قرون مختلف در مییابیم که حکمای بزرگ این مکتب علاوه بر این که میل به غذا و اختلال آن را در جایگاه یک علامت کمککننده در تشخیص برخی بیماریها ذکر نمودهاند؛ افزایش، کاهش و فساد اشتها را نیز در فصول جداگانه، به عنوان یک بیماری مورد بحث قرار دادهاند.
بهترین متخصص طب سنتی اصفهان – صفحه رسمی درمان سبز
دکتر مجتبی معتمدی متخصص طب سنتی اصفهان
بهترین متخصص طب سنتی اصفهان – دایرکتوری دکتر آف
علت بی اشتهایی در طب سنتی ایرانی
ابن سینا و پیروانش معتقد بودند که علل بطلان شهوت (بی اشتهایی) و نقصان شهوت (دیسورکسیا) یکی هستند . به گفته طب سنتی ایرانی، کبد یکی از سه اندام اصلی یعنی مغز، قلب و کبد است که نقش مهمی در تغذیه و رشد دارند.
بر اساس مفاهیم طب سنتی ایرانی، کبد ۴ ماده (خون، بلغم، صفرا و صفرای سیاه) را به عنوان منابع تغذیه ای برای سایر اندام ها تولید می کند. کاردیا(قسمتی از سیستم گوارشی) که بافتی با عصبهای فراوان است در احساس گرسنگی نیز نقش دارد. ابن سینا و سایر حکیمان معتقد بودند که لوزالمعده در هنگام گرسنگی، سودا (صفرای سیاه) را روی کاردیا ترشح می کند و باعث سوزش و متعاقباً گرسنگی می شود. اخلال در هر یک از این فرآیندها توسط اختلالات درونی یا بیرونی منجر به بی اشتهایی یا دیسورکسیا می شود .
۷ علت بی اشتهایی به شرح زیر است:
- بد خلقی ساده گرم یا مرطوب در کاردیا.
- تجمع ترشحات بیمارگونه در معده.
- پر شدن اعضای بدن از بلغم که ممکن است منجر به کاهش نیاز غذایی اعضا شود.
- ضخیم شدن پوست و انسداد منافذ که ممکن است منجر به کاهش تعریق و تجمع مواد مرضی شود.
- نارسایی کبد و انسداد عروق مزانتریک.
- انسداد دیافراگم بین پانکراس و کاردیا.
ساز و کار گرسنگی
از دیدگاه طب جدید، گرسنگی در اثر کاهش غلظت گلوکز خون ایجاد میشود. معده علاوه بر انقباضات مخلوط کننده و دودی، واجد نوع سومی از انقباضات قوی به نام انقباضات گرسنگی است که وقتی معده خالی بماند به وجود میآیند و بر اثر پایین بودن غلظت گلوکز خون به شدت افزایش مییابند.
در طب مدرن کاهش غلظت گلوکز خون و از نظر طب سنتی ریزش سودا به دهانه معده موجب ایجاد حس گرسنگی میشود. از نظر طب سنتی نیز وقتی اعضا غذا را مصرف میکنند و نیاز دوباره به آن پیدا میکنند، این نیاز توسط عروق به معده خالی میرسد و باعث ریزش سودا به دهانه معده میگردد. با گزش و سوزش دهانه معده توسط سودا، فرد احساس گرسنگی میکند.
علل بی اشتهایی از نظر طب سنتی
تغییر در کمیت و کیفیت اخلاط از مهمترین دلایل تغییردهنده میزان اشتهاست. حکمای طب سنتی بیان کردهاند ضعف عوامل مؤثر بر اشتها باعث کاهش اشتها و قوت آنها باعث بی اشتهایی میگردد. به عنوان مثال کم بودن خلط دم (خون) باعث ضعف قوه جاذبه معده میشود و زیادی خون باعث بینیازی بدن و بی اشتهایی میشود.
انواع بلغم نیز در بروز بی اشتهایی، نقش زیادی دارند. به عنوان مثال زیاد شدن بلغم لزج در بدن باعث احساس پری معده، ممانعت از تأثیر سودا بر دهانه معده و ایجاد حس گرسنگی میشود.
دلایل دیگر بی اشتهایی عبارتند از:
- سوء مزاجها: سوء مزاج گرم ساده دهانه معده یا سوء مزاجهای شدید اعضای دیگر بدن
- خواب نامناسب زیرا باعث ناقص شدن هضم و تولید خلط خام شده و طبیعت مشغول نضج آنها میگردد.
- ورزش بیموقع که بر اثر فساد هضم و تجمع مواد نامناسب، بدن مشغول دفع آن میشود.
- هر گاه بیماری ناشی از وجود خلط ناصالح در بدن باشد طبیعت مشغول دفع آن شده و با توجه به آن ایجاد احساس گرسنگی کاهش مییابد. بی
- اشتهایی در بیماریهای تبدار نمونهای از این نوع مشغول شدن بدن است.
- اختلالات گوارشی: از بین رفتن حس معده و تحریک نشدن دهانه آن در اثر زیادی سودا، که باعث میشود فرد احساس گرسنگی نکند. ورم معده یا کبد، سوء مزاج یا ضعف کبد، ابتلا به برخی عفونتهای انگلی، زیاد نوشیدن آب مخصوصا قبل از غذا باعث کاهش اشتها میشود. همچنین نگه داشتن مدفوع و ابتلا به یبوست باعث میشود فرد اشتهایی به غذا خوردن نداشته باشد.
بهبود و درمان بی اشتهایی
پس از شناخت دلایل کاهش اشتها برای بهبود یا درمان کامل بیاشتهایی یا کماشتهایی میتوان به یکی از شیوههای زیر اقدام کرد:
- هرکدام از دلایل اشاره شده را در خود جست و جو و نسبت به درمان آن اقدام کنید.
- با ورزش، پاکسازی معده از مواد زائد و پرهیز از ریزه خواری، شست و شوی معده با شربت عسل (عسلاب) ناشتا و مصرف مقدار اندکی نمک قبل از غذا میتوان در درمان موثر است .
- همینطور برای گرم مزاجها و افراد دارای سوء مزاج گرم، مصرف چاشنیهای ترش مزه در ابتدای غذا محرک و برانگیزاننده اشتها به شمار میآید.
