بروز مشکلات گوارشی در فصل پاییز| دکتر مجتبی معتمدی – ویزیت طب سنتی اصفهان
مشکلات گوارشی یکی از شایعترین مشکلات در فصل پاییز است که با فرارسیدن این فصل، بسیاری از افراد آن را تجربه میکنند؛ از یبوست و نفخ گرفته تا احساس سنگینی معده، ترش کردن یا بیاشتهایی. شاید در نگاه اول این مشکلات طبیعی بهنظر برسند، اما از دیدگاه طب سنتی، این علائم نشاندهنده برهم خوردن تعادل مزاج و تطابق نداشتن بدن با شرایط آبوهوایی پاییز است.
در این مقاله از سایت طب سنتی دکتر مجتبی معتمدی قصد داریم با تکیه بر آموزههای علمی و تجربی طب سنتی، بهترین تدابیر برای پیشگیری و درمان مشکلات گوارشی در پاییز را بررسی کنیم و در انتها، روشی عملی برای درمان ریشهای و تخصصی این مشکلات معرفی کنیم :
همراه ما باشید با مطالب آموزشی و لینک کاربردی متخصص طب سنتی اصفهان :
- زخم رحم در طب سنتی – از علایم تا پیشگیری
- متخصص طب سنتی اصفهان وبلاگ دکتر آف
- نشانه های سوء مزاج های گرم و سرد در اعضای بدن
- دکتر طب سنتی اصفهان
- بهبود همزمان خواب و تغذیه جهت دستیابی به احساس آرامش
- 12 داروی گیاهی برای درمان عفونت معده
تماس با دکتر طب ایرانی در اصفهان
چرا در فصل پاییز مشکلات گوارشی بیشتر میشوند؟
در طب سنتی ایران، هر فصل ویژگیهای خاص خود را دارد و بر مزاج بدن اثر میگذارد. پاییز از نظر طبع، سرد و خشک است؛ یعنی هم حرارت طبیعی بدن را کاهش میدهد و هم رطوبت درونی را کم میکند. این ویژگیها میتوانند باعث ضعف عملکرد معده، کبد و روده شوند و تعادل میان «گرمی و سردی» بدن را بههم بزنند.
بر اساس دیدگاه حکیمان بزرگی چون ابنسینا و رازی، در فصل پاییز باید از هرگونه افراط در خوردن غذاهای خشک، تند و سنگین پرهیز شود؛ زیرا این نوع خوراکیها خشکی بدن را تشدید کرده و سبب یبوست، نفخ، سوزش معده و کندی هضم میشوند.
حتی پژوهشهای امروزی نیز نشان دادهاند که تغییرات فصلی میتواند بر روی ترشح آنزیمهای گوارشی و حرکات روده تأثیر بگذارد. در مطالعهای منتشر شده در Journal of Gastroenterology Research (۲۰۲۲)، ذکر شده است که با کاهش دما و تغییر ساعات خواب و بیداری، فعالیت گوارشی بدن نیز تغییر میکند و در بسیاری از افراد علائم ناراحتی گوارش در پاییز افزایش مییابد.
نشانههای شایع مشکلات گوارشی در پاییز
طب سنتی نشانههای مختلف گوارشی را نشانهای از تغییر مزاج و نیاز بدن به تنظیم دوباره میداند. در این فصل، شایعترین علائم عبارتاند از:
- یبوست یا دفع سخت و خشک
- نفخ و احساس سنگینی پس از غذا
- بیاشتهایی یا میل به غذاهای خاص (مثل ترشیها یا شیرینیها)
- ترش کردن معده یا بازگشت اسید
- خشکی دهان و لبها
- کاهش انرژی پس از صرف غذا
- بینظمی در زمان اجابت مزاج
اگر هر یک از این علائم را تجربه میکنید، به احتمال زیاد بدنتان هنوز با طبع پاییز هماهنگ نشده است و نیاز به تدابیر اصلاحی دارد.
دیدگاه طب سنتی درباره گوارش در فصل پاییز
در طب سنتی، دستگاه گوارش به عنوان «کانون تولید انرژی» شناخته میشود. هرگونه ضعف در معده یا کبد، میتواند به سایر بخشهای بدن نیز آسیب برساند. در فصل پاییز، سه عامل مهم باعث بروز مشکلات گوارشی میشوند:
- افزایش خشکی مزاج: هوای خشک و سرد، رطوبت طبیعی بدن را کاهش میدهد. این امر موجب خشکی در مجاری گوارشی و یبوست میشود.
- تغییر عادات غذایی: با شروع پاییز، بسیاری از افراد کمتر آب مینوشند و تمایل بیشتری به خوردن غذاهای گرم و چرب پیدا میکنند که خود عاملی برای سنگینی معده است.
- کاهش تحرک بدنی: روزها کوتاهتر و هوا سردتر میشود، در نتیجه فعالیت بدنی کمتر و گوارش کندتر میگردد.
در چنین شرایطی، طب سنتی توصیه میکند که با تعدیل رژیم غذایی، استفاده از گیاهان دارویی و تغییر سبک زندگی، تعادل درونی بدن را بازگردانیم.
تدابیر طب سنتی برای بهبود گوارش در فصل پاییز
۱. اصلاح تغذیه
در پاییز، معده حساستر میشود و به غذای سبک و قابلهضم نیاز دارد. پیشنهاد طب سنتی:
- از غذاهای گرم و مرطوب استفاده کنید؛ مثل سوپ جو، آش ساده با روغن زیتون، خورش آلو یا هویج.
- میوههای مفید برای پاییز: سیب پخته، به، انار شیرین، گلابی بخارپز.
- از مصرف زیاد چای سیاه، ترشیجات و غذاهای خشک (مثل نان تست، چیپس و آجیل شور) بپرهیزید.
- خوردن ماست و دوغ سرد همراه غذا در پاییز توصیه نمیشود، چون باعث سردی معده میگردد.
- نوشیدن عرقیات گرم مثل عرق نعناع، زنجبیل یا رازیانه پس از غذا به هضم بهتر کمک میکند.
۲. مصرف گیاهان دارویی مفید برای معده
برخی گیاهان در متون طب سنتی برای تقویت معده و رفع نفخ بسیار توصیه شدهاند:
- نعناع: ضد نفخ و تقویتکننده معده
- رازیانه: تنظیمکننده حرکات روده و بهبود دهنده نفخ
- زنجبیل: تقویت حرارت معده و کمک به هضم غذا
- زیره سبز یا سیاه: مفید برای هضم و رفع سنگینی
- گل قند (ترکیب گل سرخ با شکر): تقویتکننده معدههای سرد و ضعیف
میتوانید روزانه یکی از این گیاهان را بهصورت دمنوش مصرف کنید، البته با مشورت متخصص طب سنتی تا با مزاجتان هماهنگ باشد.
۳. اصلاح زمان و شیوه غذا خوردن
- وعدهها را سبکتر کنید ولی تعدادشان را افزایش دهید (۳ وعده اصلی + ۲ میان وعده).
- غذا را خوب بجوید و در محیط آرام میل کنید.
- بعد از غذا دراز نکشید؛ حداقل ۳۰ دقیقه پیادهروی ملایم داشته باشید.
- وعده شام را زودتر از غروب میل کنید تا قبل از خواب گوارش کامل شود.
۴. مراقبت از مزاج بدن برای بهبود مشکلات گوارشی
از آنجا که پاییز سرد و خشک است، بدن به گرما و رطوبت طبیعی نیاز دارد.
- استفاده از روغن بادام شیرین یا کنجد برای ماساژ ناحیه شکم و کمر میتواند به تقویت حرارت معده و کاهش نفخ کمک کند.
- حمام با آب ولرم و روغنمالی بدن هفتهای یکبار از خشکی مزاج جلوگیری میکند.
- پوشیدن لباس گرم مخصوصاً روی شکم و پهلوها، برای حفظ حرارت گوارشی مفید است.
