اصول شش گانه حفظ سلامتی از دیدگاه طب سنتی

اصول شش گانه حفظ سلامتی از دیدگاه طب سنتی | بهترین متخصص طب سنتی اصفهان

هریک از فصول چهارگانه سال, مانند بدن انسان ها مزاج مشخصی دارند. تدبیر فصول از مهم ترین مباحث حفظ الصحه در طب سنتی ایران است . در این مقاله اصول ضروری برای حفظ سلامتی و پیشگیری از بیماریهای شایع در هر فصل معرفی شده است. در طب سنتی ایران نقطه شروع حفظ سلامتی پیشگیری از بیماریها است.

بهترین متخصص طب سنتی اصفهان

دکتر مجتبی معتمدی متخصص طب سنتی اصفهان 

بهترین متخصص طب سنتی اصفهان – دایرکتوری دکتر آف 

تدابیر فصل بهار

از منظر طب ایرانی، فصل بهار طبع گرم و تر(دم) دارد. مانند آن چه در طبیعت رخ می دهد و درخت ها شکوفه می کنند . و دانه ها از دل خاک جوانه می زنند، بدن آدمی هم دچار جوشش و هیجان اخلاط می گردد. به همین خاطر است که برخی بیماری ها مانند انواع بیماری های پوستی و حساسیت ها در این فصل بیشتر بروز می کنند.

از جمله تدابیری که برای پاکسازی تن در فصل بهار، باتوجه به مزاج فرد، میتوان انجام داد،ازین قرار است :

• حجامت : بهترین فصل برای انجام حجامت در افرادی که دچار حرارت و غلبه خون هستند، بهار است.
• رژیم آش یا خورش: این رژیم خون را تصفیه کرده و غلیان و حرارت آن را می نشاند . توصیه می شود کسانی که این نوع غذاها با معده آن ها سازگار است و قوای بدنی قوی ای دارند . حداقل یک هفته در فصل بهار از آش هایی مثل آش آبغوره ،آش سماق یا تمرهندی یا انواع خورش ها مثل خورش کرفس یا اسفناج یا آلو (بدون برنج ) استفاده کنند.
• پرهیزات غذایی: مصرف بیش از حد گوشت و همچنین ادویه جات تند و تیز در فصل بهار توصیه نمی شود.
•  ورزش: با گرم شدن هوا و باز شدن منافذ پوست و افزایش سطح تعریق این فصل فرصت مناسبی برای ورزش کردن،پس از چند ماه خانه نشینی به خاطر برف و زمستان است.

هر جسم و پدیده‌ای در هستی دارای مزاج است . و از جمله آن پدیده‌ها، فصول است. مزاج فصل تابستان گرم و خشك است. به عبارت دیگر، گرما در این فصل بیشترین حد خود را دارد . و خشكی هوا و طبیعت هم بیشتر از سایر اوقات است.

چه كنیم تا در فصل تابستان سالم بمانیم؟

سبك زندگی افراد در فصول مختلف متفاوت است و غذاهایی كه فرد در فصول مختلف مصرف میکند باید متفاوت باشند . در غیراینصورت شخص بیمار خواهد شد. حتی میزان خواب وفعالیت‌های بدنی و… نیز باید در فصول گرم و سرد تفاوت داشته باشد. برای حفظ سلامتی خود در فصل تابستان باید بدانیم از چه مواد غذایی پرهیز كنیم. توجه داشته باشید كه در طب سنتی پرهیز بر درمان مقدم است . و آغاز كار حفظ سلامتی و درمان بیماری‌ها پرهیز است . به این صورت كه از مصرف مواد غذایی مضر پرهیز شود.

در فصل تابستان افراد با مزاج گرم و خشك، بیشتر در معرض آسیب می‌باشند، زیرا به دلیل گرم و خشك بودن مزاج این افراد و همچنین فصل تابستان، احتمال خطر در این افراد بیشتر است. بنابراین در این فصل باید از تمام خوردنی‌ها و نوشیدنی‌هایی كه حرارت بدن را بالا می‌برند و باعث خشكی می‌شوند، تا حد امکان پرهیز كرد.

مخصوصاً‌ مواد غذایی تند از قبیل فلفل و زنجبیل، دارچین، زعفران، سس‌های تند، خردل، سبزیجات تند مانند سیر، پیاز، ترخون، نعنا، تره، شاهی، شوید و نیز شورها و شیرین ها؛ در نتیجه بهتر است از غذاهای گیاهی خام یا پخته بخارپز ساده بدون ادویه‌جات و طعم دهنده های قوی استفاده شود.

این افراد باید در مصرف نمك و غذاهای شور و تنقلات مانند چیپس شور، آجیل شور و. . . در فصل تابستان احتیاط نمایند. مثلاً در صورت مصرف بادام یا فندق، از انواع خام آن و به مقدار كم استفاده كنند. اكثر مغزها مزاج گرم و خشك دارند و همه افراد به ویژه كسانی كه مزاج گرم و خشك دارند، نباید در مصرف آن زیاده‌روی كنند.

سرخ كردن، بو دادن و تفت دادن باعث گرم و خشك شدن مزاج می‌شوند، بنابراین نباید در مصرف غذاهای تهیه شده به این روش‌ها زیاده‌روی شود و غذاها باید به صورت ساده یا درصورت امکان خام و پخته تهیه شوند. در مورد شیرینی‌جات نیز به همین ترتیب است، چون پایه مزاج این مواد هم گرم است، بنابراین نباید در مصرف شیرینی‌ها، شكلات‌ها و حتی شیرینی‌جات طبیعی مانند عسل، كشمش، مویز و میوه‌های شیرین مانند انجیر، نارگیل، موز، خربزه، آناناس و. . . در فصل تابستان زیاده‌روی شود.

گوشت‌های قرمز مخصوصاً به دلیل داشتن گرما و حرارت زیاد باید کمتر مصرف شوند. به ویژه گوشت پرندگانی مانند كبك و بلدرچین كه گرمای بسیار بیشتری نسبت به گوشت گوسفند دارند. همچنین گوشت شتر هم به دلیل گرما و خشکی زیاد نباید به طور معمول مصرف شود. از مصرف غذاهایی مانند فسنجان، گردو و كنجد نیز به دلیل گرم بودن مزاجشان باید در این فصل پرهیز شود.

چه كنیم تا در فصل پاییز سالم بمانیم؟

مزاج فصل پاییز، سرد و خشك است. در واقع در این فصل، از حرارت هوا كاسته می‌شود و رطوبت هم مانند زمستان زیاد نیست. كلا در دو زمان از سال تغییر آب و هوا خیلی زیاد است: آخر تابستان و اول پاییز كه هوای گرم، به هوای سرد تبدیل می‌شود و آخر زمستان و اول بهار كه هوای سرد به هوای گرم تبدیل می‌شود.

برخی از مشكلات و بیماری‌های جسمی و روحی (مانند آلرژی‌ها، مشكلات گوارشی، مفصلی، تنفسی، افسردگی یا سرخوشی و…) نیز در این زمان ها و به دلیل تغییر خصوصیات آب و هوایی و دمایی بیشتر رخ می‌دهند.

توصیه می‌شود خودتان را در معرض بادهای پاییزی قرار ندهید، زیرا همانطور كه باعث ریزش برگ‌های درختان می‌شوند، باعث ریزش سلامتی از انسان نیز می‌شوند (حدیث معصومین علیهم السلام).

از آنجا كه هوای پاییز رو به خنكی می‌رود و افراد از فصل تابستان عادت به پوشیدن لباس‌‌های كم دارند، به دنبال قرارگرفتن در معرض بادهای پاییزی، دچار سرماخوردگی‌ها، سینوزیت‌ها، عفونت‌های سیستم تنفسی و… می‌شوند.

در فصل پاییز، میانه روز، هوا گرم و اول و آخر روز، هوا خنك است، بنابراین به نوع لباس خود توجه نمایید و لباس‌های گرم برای ساعات خنک همراه خود داشته باشید. با توجه به اینكه فصل پاییز سرد و خشك است، بنابراین باید از مصرف غذاهایی كه سردی و خشكی زیاد دارند (كه می توانند خلط سودا که آن هم سرد و خشک است را زیاد كنند) پرهیز كرد.

همچنین برعكس فصل تابستان، باید تا حدی از غذاهایی استفاده نمود كه رو به گرمی و تری هستند و اصطلاحاً خونسازی می‌كنند تا سردی و خشکی هوا را جبران نمایند. بنابراین آنچه در مورد افزایش خلط سودا در بدن و احتیاط در مورد آن و یا برای افراد با مزاج سرد و خشك و موارد مفید و مضر برای ایشان در شماره های قبلی گفته شد، برای فصل پاییز قابل اجرا است، چون مزاج فصل پاییز هم سرد و خشك است.

مزاج فصل زمستان

حفظ سلامتی در طب سنتی | هر فصلی دارای مزاج است. مزاج فصل زمستان سرد و تر است، بنابراین سردی و تری در این فصل بیشتر می‌شود. بنابراین برای حفظ سلامت خود باید شرایط فصل را پیش خوانی کنیم و با آمادگی وارد هر فصل بشویم. به این ترتیب اكثر افراد و به خصوص افراد دارای مزاج سرد و تر باید تدابیر فصل زمستان و مخصوصاً تدابیر غذایی مربوطه به آن را رعایت كنند.

بنابراین افراد با مزاج سرد و تر که عموما پوست سفیدی دارند، معمولاً جوش نمی زنند، موهای لختی دارند، خواب آلوده هستند و باید مقدار زیادی بخوابند، و حتی بعد از خواب هم باز خواب آلود هستند باید در این فصل بیش از سایرین تدابیر را رعایت کنند.

مشکلات مفصلی، ذکام، خلط ته حلق و ترشحات بینی، مشکلات گوارشی، و نفخ دراین افراد زیاد و همچنین ممکن حافظه این افراد ضعیف بشود. بنابراین برای جلوگیری از بروز این مشکلات و یا شدت گرفتن آنها افراد با مزاج سرد و تر باید خود را برای فصل زمستان آماده کنند.

مصرف روزانه ماست و دوغ، نوشیدن آب به صورت ناشتا و … به مشکلات این افراد دامن می زند بنابراین ممکن است مجبور شوند تا دوز داروهایشان را بالا ببرند. امروزه شاهد هستیم که ما در هر فصلی تقریباً همه نوع میوه در دسترس است. اما در قدیم اینگونه نبود و افراد تنها به خوردنی ها و آشامیدنی های موافق فصل، و موافق اقلیم خودشان دسترسی داشتند.

بنابراین مصرف خوردنی ها در خارج از فصل باعث آسیب به بدن می شود. مخصوصاً برای کسانی که متناسب با فصل مزاجشان مستعد این آسیب هاست.