غلبه اخلاط و اختلالات تیروئید در طب سنتی | دکتر مجتبی معتمدی – ویزیت طب سنتی اصفهان
اختلالات تیروئید | غلبه هر یک از اخلاط می تواند در افراد مختلف باعث بروز بیماری ها و مشکلات متعدد و متفاوتی شود. هر شخص با توجه به مزاج خود، سبک زندگی، عوامل محیطی و ژنتیکی و … مستعد ابتلا به برخی بیماریهاست . اما با رعایت اصول سبک زندگی سالم می توان تا حد زیادی از بروز این مشکلات پیشگیری کرد . و یا با درمان زودرس مانع پیشرفت و بروز عوارض تهدید کننده آنها شد.
همراه ما باشید با مطالب آموزشی و لینک کاربردی متخصص طب سنتی اصفهان :
- اختلالات تیروئید در طب سنتی ایرانی
- درمان فیبروم رحم با طب سنتی از گیاه درمانی تا تلفیق با طب مدرن
- متخصص طب سنتی اصفهان وبلاگ دکتر آف
- با گیاهان دارویی آرامش ذهنی پیدا کنید ؟
- تغییر سبک زندگی – درمان کبد چرب از دیدگاه طب سنتی
- دکتر طب سنتی اصفهان
- تدابیر درمان وسواس از دیدگاه طب سنتی
غلبه صفرا
در افراد با مزاج گرم و خشک و یا با غلبه صفرا چون گرمی و صفرا به سمت بالای بدن حرکت می کند . احتمال بروز التهاب در ناحیه بالا تنه (سر، گردن، چشم ها، پوست صورت، بالای قفسه سینه) از جمله تیرویید، افزایش می یابد که می تواند به صورت حاد و ناگهانی باعث التهاب این عضو شده، ضمن ایجاد درد و داغی در ناحیه (جلو و پایین گردن)، با ریزش یکباره و در مقادیر زیاد هورمون های تیروئید در خون، علائم پرکاری شدید و ناگهانی تیروئید و سپس، کم کار شدن آن را ایجاد نماید.
همچنین غلبه این خلط و رسوب آن در تیروئید ممکن است . با تحریک تیروئید باعث حمله سیستم ایمنی به تیروئید و بروز تیروئید خود ایمنی مانند بیماری هاشیموتو شود.
زمانیکه که تیروئید بر اثر افزایش خلط صفرا در بدن تحریک می شود . شخص ممکن است دچار علائم حرارت و داغی، تب، سرخی صورت، گرگرفتکی و درد در ناحیه جلوی گردن شود.
بنابراین باید با علائم افزایش خلط صفرا در بدن آشنا باشید.
تمایل یافتن چهره شخص یا سفیدی چشمها به سمت رنگ زرد، نشستن باره زردرنگ بر روی زبان، تلخی دهان مخصوصاً صبح (و افزایش تلخی دهان با خوردن یكی از غذاهای ذكر شده)، خشكی مخاطها (دهان، بینی و چشم) . خشكی و زبری زبان، تشنگی زیاد (برای جبران حرارت و خشكی زیاد)، كم اشتهایی، حالت تهوع، بیخوابی و سبك شدن خواب، دلشوره و اضطراب، بعضی از انواع گزگز و سوزن سوزن شدن دست و پا، خشكی پوست، چروكیدگی پوست به دلیل خشكی بدن، گودرفتگی زیر چشم، رنگ و بوی تند ترشحات (عرق، ادرار و…) و لاغری . تدریجی؛ هر یک می توانند بر افزایش صفرا دلالت کنند.
این افراد باید از مصرف تمام خوردنیها و نوشیدنیهایی كه خلط صفرای زیاد تولید کرده . و یا مزاج گرم و خشك دارند، پرهیز کنند. این مواد عبارتند از ادویهجات تند مانند فلفل و زنجبیل، سبزیجات تند مانند سیر، پیاز، ترخون و شاهی، نمك زیاد، مواد بو داده شده و تفت داده شده، مغزها مانند گردو، فندق و بادامزمینی، غذاهای سرخ كرده . شیرینیجاتی چون خرما وعسل، گوشت قرمز مخصوصاً گوشتهای لطیف مانند گوشت بره، جوجه، بلدرچین، كبك و یا شتر كه زود هضم میشوند. زیادهروی در مصرف این مواد باعث افزایش خلط صفرا و بروز علائم مربوطه میشود.
استفاده ازمواد یا غذاهای رو به ترش، شربت سكنجبین (سركه و شكر یا عسل كه در آب ریخته شده و حرارت دیده)، آبغوره، تمرهندی ترش و ملس، سبزیجاتی مثل كاهو، خیار، كدو، گشنیز، اسفناج، میوههای ترش آبدار مثل مركبات، گوجه سبز، آلبالو، شاهتوت، تمشك، سیب ترش، نارنگی، نارنج، هندوانه و از گوشتها، گوشتهای سفید و غذاهای حاوی ماش و جو برای این افراد مفید است.
مالیدن روغن های با ماهیت (طبع) خنک همچون روغن بنفشه، کدو، خرفه، کاهو و امثال این ها به ناحیه تیروئید هم مفید می باشند و باعث کاهش حرارت و التهاب عضو (از طریق کاهش گردش خون و تنگ کردن ورودی های عضو) می شوند.
پس از رعایت پرهیز و اجرای سبک زندگی که در بالا گفته شد، با تشخیص و تجویز پزشک حاذق طب سنتی، اقداماتی همچون حجامت یا خونگیری موضعی (زالودرمانی) می توانند به روند درمان و پاکسازی عضو کمک شایانی بنمایند.
غلبه بلغم
افراد با مزاج های سرد و تر که در بدن خود مواد با طبع سرد و رطوبت های زائد بیشتری دارند نیز ممکن است دچار کم کاری تیروئید شوند. همچنین کاهش ترشح هورمون تیروئید در بدن می تواند خود باعث افزایش سردی و رطوبت در بدن شخص شود.
ندول های کیستیک در قسمت تیروئید که پر از مایع هستند معمولا بر اثر فزونی و تجمیع رطوبت های زائد در بدن ایجاد می شوند. بلغم های غیر طبیعی غلیظ و سنگین، وقتی در اعضا از جمله تیروئید تجمع و رسوب می کنند، تولید توده های متراکم و سفتی می نمایند که ندول تیروئید یا فیبروم رحم از مصادیق آن می باشند.
علائم غلبه بلغم
احساس سنگینی (مخصوصاً چشمها و سر) و پفآلودگی، احساس سردی در بدن (برخلاف دمویها)، عرق كردن سرد و زیاد و خیس بودن سطح بدن، عرق كردن كف دست، روشن (سفید مهتابی) شدن پوست، عدم تشنگی یا احساس تشنگی كاذب ، افزایش ترشحات بدن (آبریزش دهان، آبریزش بینی، اشك ریزش)، غلیط شدن آب دهان، سستی بدن و آویزان شدن عضلات و بافت پوست و زیر پوستی، خوابآلودگی زیاد و سخت از خواب بیدار شدن ، افت حافظه، منگی و گیجی، دیریاد گرفتن مطالب و كندفهمی .
از دیگر نشانه های بلغم عدم هضم مناسب غذاها و نفخ معده (به دلیل حالت سردی، ضعف و رطوبت معده)، رفلاكس و ترش كردن (به دلیل شل شدن دریچه تحتانی مری)، حالت رقیق و آبكی داشتن دفعیات بدن ( تکرر ادرار یا اسهال بلغمی) از علائم غلبه ی بلغم در بدن هستند.
این افراد باید از زیاده روی در مصرف مواد غذایی مولد خلط بلغم پرهیز نمایند. هرغذایی كه خصوصیات شبیه آب داشته باشد و بیرنگ، بیبو، بیطعم، آبكی، شفاف، لزج و لعابدار باشد مانند آشها و سوپهایی كه لعاب زیادی دارند (آش جو یا برنج) یا خورشهای لعابدار ترش حاوی سبزی های تازه و سرخ نشده، آب كلهپاچه، سیرابی و شیردان، غذاهای فریز شده، غذاهایی كه به صورت خام یا سرد میل میشوند، مصرف زیاد برنج بدون سبوس، سیبزمینی، سالادها، سسها مخصوصا سس سفید، مصرف زیاد لبنیات (مثل ماست، دوغ و شیر)، مصرف زیاد آب، میوهها و سبزیجات سرد و رطوبتی مثل كاهو و خیار یا انواع مركبات؛ باعث تولید خلط بلغم در بدن می شود.
روزهداری، گرسنگی و تشنگی نسبی (فاصله انداختن بین خوردن و نوشیدن های مکرر) برای این افراد مفید است، چون فرصت متابولیست، مصرف و دفع رطوبتهای اضافه را به بدن و سیستم گوارش میدهد و بدن را به سمت گرمی و خشكی مطلوب میبرد.
این افراد باید غذاهایی با حجم كم و انرژی بیشتر مصرف كنند، مانند كباب گوشت (گوشت پرندگان که سهل الضهم تر هستند مانند کبک و بلدرچین و جوجه و یا بره جوان) با مقدار كمی نان برشته نازک یا برنج (در مصرف برنج و نان زیادهروی نشود) یا دل مرغ (مثلا روزی یك سیخ تا یك هفته)؛ مغزهای بوداده (سرخ كردن، بو دادن، تفت دادن و سرخ كردن خوردنی ها، رطوبت این مواد را کم می کند).
تنقلاتی مانند انجیر، كشمش، مویز، توت خشك، نبات، عسل؛ شیرینیهای طبیعی مانند شیره خرما و انگور (روزی یك قاشق) و مرباهای خانگی؛ غذاهای كمی شور و نمكی و حاوی ادویه (مثل فلفل، دارچین و هل)؛ سبزی خوردن (مثل ترخون، تره، نعنا، كمی مرزه و جعفری)، و میوههای شیرین (مثل سیب رسیده شیرین، گلابی، انبه و موز).
ورزش های تحرکی شاد؛ مصرف به قاعده ملین ها، مسهل ها، معرق ها (افزاینده های عرق) و مدرها (افزاینده های ادرار یا خون ماهانه)، نشستن در سونای خشک و امثال این ها می توانند به پخته شدن، ترقیق، بخار شدن و دفع بلغم، بسیار کمک نمایند.
غلبه سودا
خلط سودا، شامل مجموعه موادی سنگین وزن، درشت مولکول و رسوب دهنده است که می تواند در همه بافت های مخصوصا نرم بدن از جمله غده تیروئید رسوب کند . و با یا بدون ایجاد توده، در عملکرد تیروئید اختلالاتی همچون کم کاری یا پرکاری ایجاد نماید . که معمولا احتمال بروز کم کاری بیشتر است.
همچنین رسوب خلط سودا در تیروئید نیز مانند خلط صفرا می تواند با تحریک این عضو و نیز حساس کردن سیستم ایمنی، منجر به بروز بیماری های خود ایمنی تیروئیدی شود.
ندول های تیروئیدی که معمولا توده های سفت داخل تیروئید هستند . و مشکل شایعی در بین مبتلایان می باشند می توانند بر اثر رسوب سودا در تیروئید رخ دهند.
بر اساس طب رایج ندول ها یا گره هایی که در اسکن تیروئید ثبت میشود به سه دسته تقسیم می شوند:
- ندول سرد ندول هایی هستند که در آنها هیچ ماده رادیو آکتیوی جذب نمی شود و فعالیت هورمونی ندارد.
- ندول داغ، ندول هایی هستند که تمام ماده تزریقی جذب آن میشود و ندول موجود اجازه جذب به سایر قسمت های تیروئید را نمی دهد .
- ندول گرم ندول هایی هستند که فعالیت هورمونی دارند و در آنها جذب ماده رادیو آکتیو بیشتر از سایر قسمت های غده بوده ولی سایر قسمت های تیروئید نیز جذب دارند.
برای تشخیص نوع ندول از روش اشعه ایکس یا رادیولوژی استفاده میشود. البته در کنار این روش باید از نمونهبرداری یا بیوپسی هم استفاده شود تا پزشک بتواند به نتایج دقیقتری دست پیدا کند. بیشتر ندولها سرد هستند و معمولا اغلب ندول ها، چه گرم، داغ و یا سرد خوشخیم هستند.
بر اساس مبانی و مفاهیم طب سنتی ایرانی می توان به طور عقلی اینگونه استدلال کرد که ندول های سرد معمولا بر اثر رسوب سودا در غده تیروئید و ندول های گرم به دنبال تحریک توسط خلط صفرا و یا نوعی خاص از سودای غیر طبیعی که مخلوط با صفرای غیر طبیعی است یا سودای تولید شده بدنبال تغییر ماهیت صفرا (صفرای سوخته) ایجاد می شوند.
به طور معمول علت شایع تر بروز سرطان تیروئید، رسوب سودای غیر طبیعی برای مدت طولانی در ناحیه تیروئید می باشد. ندول هایی که سرطانی (بدخیم) هستند، بسته به نوع و میزان پیشرفتشان در بدن، نیازمند شیمی درمانی، رادیوتراپی (اشعه درمانی) و یا جراحی و برداشتن کامل و یا بخشی از تیروئید بوده، باید تا آخر عمر از داروهای حاوی هورمون تیروئید استفاده کنند.
علائم و علل غلبه سودا در بدن
تمایل رنگ پوست به سمت تیره، ایجاد لكهای قهوهای پوست، چروكیدگی و بیطراوتی و مات شدن رنگ پوست، گرفتگی عضلات (مخصوصاً عضله پشت ساق پا یا انگشتان كه ممكن است این اتفاقها درخواب رخ دهند)، فكر و خیالهای زیاد، كیفیت بد خواب، دیدن خواب های آشفته و بد، تیرهتر شدن رنگ ترشحات بدن مانند عرق یا ادرار (به دلیل دفع سودای اضافی از بدن)، ایجاد اشتهای كاذب، غلیظ و تیرهتر بودن خون، افزایش موهای زائد، لاغر شدن، افزایش مشکلات روحی روانی شامل نا امیدی، گوشهگیری، انزوا، بد دلی، شكاكیت و بدگمانی از علائم افزایش خلط سودا در بدن هستند.
این افراد باید از خوردنی ها یا اقدامات مولد سودا پرهیز كنند و اگر به مصرف زیاد این مواد عادت دارد، باید كمكم این عادات غلط خود را كنار بگذارد لذا با پرهیز، بسیاری از مشكلات آنها برطرف میشود.
تمام غذاهای مانده، غذاهای كنسروی و فستفودها مانند سوسیس و كالباس ( كه به نوعی غذاهای مانده به حساب میآیند)، غذاهای زودپز شده و خوب نپخته، گوشتهای نگهداری شده در فریزر برای مدت طولانی، گوشت گاو و گوشت حیوانات مسن، ماهیهای شور یا دودی (هرچه غذا یا ماده غذایی بماند، هضم آن سختتر میشود و مواد زائد و سودای بیشتری تولید میكند)، انواع سسها، غذاها و مواد حاوی افزودنی، بعضی از تنقلات مانند چیپسها و پاستیلها، مصرف زیاد قهوه و چای پررنگ، گیاهانی مانند بادمجان، كلم، گل كلم، قارچ، گوجهفرنگی، لوبیا سبز، ذرت، عدس، میوههای ترش و كلا مصرف ترشیجات و سركه، مصرف زیاد یخ و آب یخ، مصرف زیاد ماست و دوغ ترش، پنیر شور و مانده و كشک خلط سودا تولید می کنند.
غم و اندوه زیاد، فکر و خیال دائم، بی تحرکی و انزوا همگی زمینه ساز افزایش تولید و تجمع سودا در بدن می باشند.
اشخاص سوداوی یا با غلبه سودا، باید از غذاهای با طبع گرم و تر (ضد سردی و خشكی) بیشتر استفاده کنند: مانند آبگوشت، كباب، گوشت گوسفندی، كبك و بلدرچین، دل (در مصرف جگر و قلوه زیادهروی نكنند، زیرا بیشتر اثر دارویی دارند)، تخممرغ آبپز و عسلی (گاهی به صورت نیمرو)، گندم و محصولات آن مانند نان، بلغور گندم، آش شله قلم کار و حلیم (خونساز هستند و سردی و خشكی را برطرف میكنند).
نخود و غذاهای حاوی آن (مثل خوراك سبزیجات حاوی نخود و یا نخودآب)، نان سنگگ با مختصری كره یا روغن حیوانی، مواد شیرین مانند شیره خرما و انگور، نبات، عسل، مرباهای خانگی، میوههای شیرین، كشمش، انگور، به، سیب، خربزه، انجیر تازه، توت تازه، توت خشك، سبزیجاتی مانند ریحان و ترخون، تنقلات مانند بادام و بادام زمینی، فندق، فرنی بادام، حریره بادام و افزودنیهایی مانند هل، دارچین و زنجبیل باعث میشود بدن این افراد گرم شود و رطوبت پیدا كند و سودای زیاد، كمكم مصرف و یا دفع شود.
ورزش و تحرکات ملایم، منظم و مفرح، کمک شایانی به ترقیق و دفع سودا می نمایند چون گردش خون را در بدن و بافت ها افزایش می دهند. شادی متعادل، رفت و آمد با دوستان و عزیزان، خواب منظم و سر شب، هوای تمیز همه و همه در جلوگیری از افزایش سودا و نیز کمک به دفع آن موثرند.
غلبه دم
غلبه خلط دم با ایجاد حالت امتلاء (پری بدن از مواد)، می تواند باعث چاقی بدن و یا بزرگ شدن و تورم اعضا از جمله غده تیروئید شود. بنابراین داشتن اطلاعات کافی در مورد خلط دم و عوامل ایجاد کننده این خلط در بدن به پیشگیری و یا درمان غلبه این خلط کمک خواهد کرد.
احساس خمودگی و سنگینی به ویژه در سر و اندامها همراه با حرارت و برافروختگی، خمیازه كشیدن زیاد، كش و قوس دادن به بدن، خوابآلودگی و كسالت، حافظه ضعیف، خستگیهای بیعلت (با وجود خوردن غذاهای خوب)، احساس طعم شیرینی در دهان به ویژه در صبحها، متمایل شدن رنگ و رو به سمت سرخی، جوش و دمل چركی، خونریزی از جوشها (نشانه غلبه خون در بدن است)، خون دماغ شدن با كوچكترین تحریك، خونریزی از لثه، عادت ماهانه زیاد در خانمها، خارش پوست و داغ ، گرم، سرخ و رطوبتی شدن پوست.
این افراد باید از مصرف غذاهای مولد دم و یا مواردی که دارای مزاج گرم و تر هستند پرهیز کرده . در مصرف آنها زیادهروی ننمایند. غذاهایی كه غذای اصلی انسان به حساب میآیند . (غذای مطلق)، مانند گندم و فرآورده های آن مثل نانها، برنج، حبوباتی مثل نخود، طعمهای شیرین و میوههایی مانند انجیر و انگور و نیز مخصوصا گوشتهای قرمز (مثل گوشت گوسفند و گوساله) جگر، دل، قلوه، تخممرغ، مواد غذایی چرب (مثل كره و خامه) و مغزها (مثل بادام و گردو) نیز مقدار زیادی خلط دم تولید میكنند.
زیادهروی در مصرف این غذاها باعث افزایش غیر طبیعی خلط دم در بدن میشود. امروزه به دلیل مصرف مقدار زیادی غذا و كاهش فعالیت بدنی . (عدم تناسب بین ورود مواد غذایی با مصرف آن ها توسط بدن)، خلط دم در بدن افزایش مییابد و شخص دچار امتلاء میشود.
روزهداری و گرسنگی كشیدن، یكی از روشهای درمانی برای این اشخاص است . بنابراین كاهش چشمگیر حجم و غذائیت غذا برای مدتی محدود مثلا دو تا چهار هفته مفید است . این افراد باید در این مدت از غذاهایی استفاده كنند كه فقط شكم را سیر میكنند . ولی منجر به افزایش حجم بدن نمیشوند (غذاهای شکم پر کن).
استفاده از انواع آشها و سوپهای ساده دارای كمی برنج و لپه و مقدار بیشتری سبزی تازه كه میتوانند حاوی یکی از ملینهایی مانند آلو، تمرهندی، آب زرشك یا عصاره سماق (كه نیم ساعت آخر پخت باید اضافه شوند) باشند . در این افراد مفید است و مصرف آن به كاهش خلط دم اضافی در بدن كمك میكند. به این غذاها اصطلاحاً مُزَوَّرِه (از ریشه تزویر و به معنی گول زدن) گفته میشود، یعنی فرد غذا میخورد اما چیزی به اعضا و بدن او اضافه نمیشود.
در طب سنتی از این غذاها برای رژیمهای لاغری استفاده میشود كه فقط شخص را سیر میكنند، و خلط دم قابل توجهی نیز تولید نمیكنند. استفاده از مواد با طعمهای ترش ماننده غوره، آبغوره، آبلیمو و خورشهای سبزی مانند خورش كدو، بامیه، قورمهسبزی، آلواسفناج (سرخ نشده) كه كمی ترش شده باشند . (با غوره، لیمو، زرشك، آب آلبالو، آلوبخارا، تمرهندی و…) و سالاد و لبنیات (در حد متعادل)، آب میوههای ترش مانند آب آلبالو، آب زرشك و ترشیجات خانگی كه خیلی تند نباشند نیز برای این افراد مفید است.
پس از رعایت سبک زندگی، اقداماتی همچون خونگیری ها شامل فصد و حجامت، در کاهش میزان دم اضافی بسیار کمک کننده می باشند.
